กระบวนการศึกษาวิจัย
กระบวนการศึกษาวิจัย
การศึกษาวิจัยเพื่อจัดทำสารบบเพลงทำนองไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) มีขั้นตอนการดำเนินการตามลำดับ ดังนี้
๑. การศึกษาเรื่องราวของเพลงไทย เพลงไทยสากลที่ใช้ทำนองเพลงไทย วิวัฒนาการจากอดีตจนถึงปัจจุบัน เพื่อให้ทราบความเป็นมาของเพลงทำนองไทย จากข้อเขียนที่เป็นเอกสาร รายงานการวิจัย เทป แผ่นเสียง และข้อมูลจากอินเทอร์เน็ต การเข้าถึงแหล่งข้อมูลเพลงทำนองไทย โดยพิจารณาจากผู้แต่งทำนองเพลง ซึ่งเคยมีประวัติบ่งชี้ว่ามีผลงานการแต่งเพลงทำนองไทย เช่น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต พรานบูรพ์ (จวงจันทร์ จันทร์คณา) เวส สุนทรจามร เอื้อ สุนทรสนาน ไสล ไกรเลิศ สมาน กาญจนะผลิน (ศิลปินแห่งชาติ) สง่า อารัมภีร (ศิลปินแห่งชาติ) นาวาตรีพยงค์ มุกดา (ศิลปินแห่งชาติ) วิเชียร คำเจริญ (หรือ ลพ บุรีรัตน์ ศิลปินแห่งชาติ) ชลธี ธารทอง (ศิลปินแห่งชาติ) เป็นต้น เก็บรวบรวมข้อมูลเพลงทำนองไทยที่ได้มารวมไว้ในร่างสารบบเพลงทำนองไทย
๒. การเข้าถึงแหล่งข้อมูลเพลงโดยพิจารณาจากผู้ขับร้องเพลง ซึ่งเคยมีประวัติว่ามีผลงานการขับร้องเพลงทำนองไทย เช่น ชาญ เย็นแข ปรีชา บุญญเกียรติ นริศ อารีย์ พูลศรี เจริญพงษ์ เพ็ญศรี พุ่มชูศรี ชรินทร์ นันทนาคร สุเทพ วงศ์กำแหง วินัย จุลละบุษปะ ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัตน์ รวงทอง ทองลั่นธม พร ภิรมย์ ชาย เมืองสิงห์ ธานินทร์ อินทรเทพ เป็นต้น โดยคณะผู้วิจัยกำหนดตัวนักร้องเป้าหมาย ที่มีผลงานการขับร้องบันทึกเสียงเพลงทำนองไทย จำนวน ๑๐๐ คน เพิ่มเติมนักร้องคนอื่นรวมทั้งวงดนตรีในอดีตบางวง ที่มีหรือพบข้อมูลเพลงทำนองไทย รวบรวมเพลงของนักร้องและวงดนตรีเป้าหมายให้ได้มากที่สุด จากแผ่นเสียง เทป ซีดี ดีวีดี ยูเอสบีดีไวซ์ และอินเทอร์เน็ต จากนั้นฟังและวิเคราะห์เพลงของนักร้องและวงดนตรีเป้าหมาย คัดเลือกเพลงที่ใช้ทำนองไทย เก็บไฟล์เพลงใส่ไว้ในร่างสารบบเพลงทำนองไทย
๓. การตรวจสอบร่างสารบบเพลงทำนองไทย เป็นการตรวจสอบซ้ำ ๓ รอบ โดยคณะผู้วิจัย วิทยากรผู้เชี่ยวชาญทำนองเพลงไทยซึ่งเชิญมาเป็นวิทยากรในการประชุมปฏิบัติการ และที่ปรึกษางานวิจัย หลักเกณฑ์ที่ใช้พิจารณาคัดเลือกเพลงทำนองไทยเข้าสารบบคือ (ก) เพลงนั้นต้องมีทำนองทั้งหมดหรือส่วนใดส่วนหนึ่งซึ่งนำทำนองมาจากทำนองไทย โดยนำทำนองมาตรง ๆ หรือดัดแปลง ทั้งนำมาจากเพลงไทยเพลงเดียวหรือหลายเพลง หรือนำมาจากเพลงไทยในตอนต้นของเพลงต่อด้วยทำนองเพลงพื้นบ้าน เพลงไทยสากล หรือทำนองที่แต่งขึ้นเอง (ข) เพลงนั้นต้องมีไฟล์เสียงให้ฟังเพื่อวิเคราะห์ตั้งแต่ต้นจนจบครบตลอดเพลง และ (ค) คณะผู้วิจัย วิทยากรผู้เชี่ยวชาญทำนองเพลงไทยซึ่งเชิญมาเป็นวิทยากรในการประชุมปฏิบัติการ และที่ปรึกษางานวิจัย ทั้ง ๓ ฝ่ายต้องเห็นพ้องต้องกันว่าเพลงนั้นดัดแปลงทำนองมาจากทำนองเพลงไทยเพลงใด เมื่อคัดเลือกเพลงได้แล้ว กำหนดหมวดหมู่ของเพลงไว้ให้สะดวกในการเข้าถึง วิธีการคือการศึกษาวิเคราะห์ การประชุมปฏิบัติการ และการขอรับคำปรึกษา ผลที่ได้คือ ได้ร่างสารบบเพลงทำนองไทย
๔. การจัดทำสารบบเพลงทำนองไทย โดยจัดทำรายละเอียดของเพลงทำนองไทย ตามรายการเบื้องต้นที่เป็นการระบุอัตลักษณ์ของเพลงนั้น ได้แก่ (ก) เพลงชื่ออะไร (ข) ใช้ทำนองไทยเพลงอะไร (ค) นำทำนองมาใช้ในรูปแบบใด เช่น นำมาทั้งหมด ตัดมาบางส่วน นำมาตรง ๆ หรือดัดแปลง หรือนำมาผสมกับทำนองอื่น ทั้งที่เป็นทำนองไทยด้วยกัน หรือทำนองอื่น (ง) ใครแต่งทำนองของเพลง (จ) ใครแต่งคำร้องของเพลง (ฉ) ใครขับร้องบันทึกเสียง (ช) เนื้อร้องของเพลง (ซ) ข้อมูลอื่น ๆ ของเพลงเท่าที่พบประวัติความเป็นมาที่ปรากฏในเอกสารและอินเทอร์เน็ตซึ่งได้ตรวจสอบแล้ว เช่น ความสำเร็จของเพลง เช่น การได้รับรางวัล ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติ ประเภทของเพลงที่มีความเฉพาะเจาะจงและมีจำนวนไม่มากนัก เช่น เพลงประกอบละคร เพลงประกอบภาพยนตร์ เพลงนักเรียน เพลงลูกเสือ และเพลงยุวกาชาด เพลงไทยเนื้อเต็ม เพลงไทยเรียบเรียงดนตรีแบบไทยสากล ลักษณะของเพลงที่มีความพิเศษเฉพาะ เช่น เพลงร้องแก้เพลงใด เพลงล้อเลียนเพลงใด ชื่อ นามสกุลของผู้เรียบเรียงเสียงประสานเพลงของนักร้องต้นฉบับ ลักษณะการเรียบเรียงเสียงประสาน เช่น เรียบเรียงแบบดนตรีไทย เรียบเรียงแบบสังคีตประยุกต์ตามแบบของสมาน กาญจนะผลิน (ศิลปินแห่งชาติ) เรียบเรียงแบบสังคีตสัมพันธ์ตามแบบของวงดนตรีกรมประชาสัมพันธ์ และข้อมูลอื่น ๆ นอกจากที่กล่าวแล้วซึ่งเห็นว่ามีความสำคัญ (ฌ) ตัวอย่างเพลงให้ทดลองฟังประมาณ ๑ นาที และ (ญ) ลิงค์ของเพลงที่ขับร้องบันทึกเสียงโดยนักร้องต่าง ๆ ซึ่งมีการเผยแพร่ในแอปยูทูป โดยรายการ (ฌ) และ (ญ) จัดทำเพื่อนำเสนอในสารบบเพลงทำนองไทยที่เป็นเว็บเพจ
อนึ่ง การศึกษาวิจัยจะศึกษาประวัติทำนองไทยที่มีการนำเอาทำนองมาใช้ด้วย เพื่อประโยชน์ในการศึกษาทำนองเทียบเคียงระหว่างทำนองไทยกับทำนองในเพลงทำนองไทย โดยจะจัดทำข้อมูลย่อของทำนองไทยไว้เป็นลายลักษณ์อักษรด้วย
วิธีการคือ การศึกษาวิเคราะห์ การประชุมปฏิบัติการ และการขอรับคำปรึกษา แหล่งข้อมูลมาจากวิทยากรประชุมปฏิบัติการ ที่ปรึกษา เอกสาร อินเทอร์เน็ต ข้อมูลจากห้องสมุดที่เกี่ยวข้องกับดนตรี ตลอดจนส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมทรัพย์สินทางปัญญา รวมทั้งข้อมูลที่คณะผู้วิจัยจัดทำขึ้นเอง ผลที่ได้คือ มีข้อมูลของเพลงที่บ่งชี้อัตลักษณ์ของเพลงทำนองไทย เพื่อการจัดทำสารบบเพลงทำนองไทยในรูปแบบของเว็บเพจและเอกสาร โดยมีรายละเอียดในการดำเนินการดังนี้
๔.๑ การสืบค้นข้อมูลของเพลงตามรายการในข้อ (ก) - (ญ) โดยคณะผู้วิจัย วิทยากรผู้เชี่ยวชาญในการประชุมปฏิบัติการ และที่ปรึกษาการวิจัย
๔.๒ การกำหนดรูปแบบการจัดเก็บเพลงที่ผ่านการศึกษาวิเคราะห์ โดยจัดเก็บในรูปแบบ ไฟล์เสียงที่เป็นที่นิยมและเข้าถึงได้ง่าย รวมทั้งการจัดทำตัวอย่างของเพลงตามรายการในข้อ (ฌ)
๔.๓ การสอบทานเพลง นำเพลงทำนองไทยที่คัดเลือกและบันทึกไว้ในสารบบ ให้วิทยากรผู้เชี่ยวชาญ และที่ปรึกษาสอบทานอีกครั้งหนึ่งเพื่อยืนยันความถูกต้องว่าเป็นเพลงทำนองไทยอย่างแน่นอน
๕. การจัดทำต้นฉบับเอกสารสารบบเพลงทำนองไทยในลักษณะของเอกสารและเว็บเพจ โดยจัดทำฐานข้อมูลเพลงทำนองไทย มีข้อมูลของเพลง ตัวอย่างเพลง (ให้ทดลองฟังประมาณ ๑ นาที) ลิงค์เพลงจากเจ้าของลิขสิทธิ์เพลงซึ่งเผยแพร่บนยูทูป วิธีการคือ การศึกษาวิเคราะห์ การเตรียมข้อมูลของเพลง การจ้างเหมาจัดทำเอกสารและเว็บเพจ ผลที่ได้คือ มีสารบบเพลงทำนองไทยในรูปแบบของเอกสารและเว็บเพจ กำหนดรายละเอียดดังนี้
๕.๑ การเรียบเรียงต้นฉบับสารบบเพลงทำนองไทย
๕.๒ การจ้างเหมาพิมพ์ และเข้าเล่มเอกสารสารบบเพลงทำนองไทย
๕.๓ การจัดทำเอกสารสารบบเพลงทำนองไทยในรูปแบบไฟล์ pdf
๕.๔ การจ้างเหมาจัดทำเว็บเพจนำเสนอสารบบเพลงทำนองไทย
๖. การจัดทำรายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ทั้งฉบับที่เป็นเอกสารและไฟล์ pdf
๗. การส่งมอบรายงานการวิจัย เอกสารสารบบเพลงทำนองไทย และเว็บเพจสารบบเพลงทำนองไทย ให้หน่วยงานที่ให้ทุนวิจัย หน่วยงานต้นสังกัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สำหรับเว็บเพจสารบบเพลงทำนองไทยให้อยู่ในดุลพินิจในภายหลังว่าจะเผยแพร่ให้สาธารณชนทราบแบบออนไลน์หรือไม่